Koffie gezond of ongezond?

Een paar weken geleden was er een monteur bij ons voor de jaarlijkse servicebeurt van de combiketel. Ik bood hem koffie aan. Al doorpratend over koffie vertelde hij, dat hij zich een keer echt heel erg beroerd had gevoeld. Hij lag met knallende hoofdpijn op de bank. Hij zei toen tegen zijn vriendin: ‘Wil je misschien even een dubbele espresso voor me maken?’ En toen hij die op had, knapte hij zienderogen op. Wat bleek: hij drinkt dagelijks zo’n 14(!) koppen koffie. Het maakte me wel nieuwsgierig om meer te weten over hoe (on)gezond koffie nu eigenlijk is. Onder het genot van een kopje koffie vertel ik je meer in mijn blog.

Wat is koffie?

Koffie wordt gemaakt van geroosterde en gemalen koffiebonen. Die komen meestal uit Zuid-Amerika. Koffiebonen zijn de gedroogde zaden van, meestal gefermenteerde, koffieplantbessen. De smaak van koffie ligt aan onder andere aan de soort koffiebonen, bijvoorbeeld Robusta- of Arabicabonen, de kwaliteit van de bonen, het brandproces en hoe fijn de bonen gemalen worden. Ook de manier waarop koffie wordt gezet, heeft veel invloed op de smaak. Zo smaakt koffie gezet met een filter anders dan koffie uit een percolator of espressomachine. Nederlanders drinken behoorlijk wat koffie.

hoeveelheid koffie per land

Koffie en cholesterol

Volgens het Voedingscentrum staat gefilterde koffie zonder suiker in de Schijf van Vijf. Hoe beter koffie is gefilterd, hoe gezonder. Door het filter blijven ongezonde stoffen die cholesterol verhogen, zoals cafestol, achter. De minste cholesterol-verhogende stoffen zitten in koffie gezet met een papieren filter, koffie van koffiepads, oploskoffie, en koffie gezet met een percolator. In koffie gemaakt met cups en in espresso zitten gemiddeld meer cholesterolverhogende stoffen, dus die is het minst gezond.

kopje koffie

Gezondheidsvoordelen van koffie

De Gezondheidsraad schreef in 2015 bepaalde gezondheidsaspecten toe aan het drinken van koffie. Zo wordt het risico op hartziekten verlaagd en ook het risico op een beroerte. Daarnaast is er sterk bewijs, dat het drinken van koffie samenhangt met een lager risico op diabetes type 2.

Regelmatige, matige koffieconsumptie wordt in onderzoek in verband gebracht met verschillende gezondheidsvoordelen. Omdat koffie rijk is aan antioxidanten, kan het zo mogelijk op de lange termijn bijdragen aan het voorkomen van kanker en hart- en vaatziekten. Antioxidanten zijn voedingsstoffen zoals vitamines en mineralen die je lichaam beschermen tegen schadelijke vrije radicalen. Maar koffie is natuurlijk geen vervanging voor groente, fruit en andere bronnen rijk aan antioxidanten.

De gezondheidswaarde hangt er ook vanaf wat je toevoegt. Suiker, siropen en slagroom kunnen de gezondheidswaarde tenietdoen. Vroeger dronk ik mijn koffie altijd met suiker en melk. Bij de eerste poging om het zonder suiker te drinken, ben ik gestrand. Ik bleef het niet lekker vinden. Een tijdje later heb ik het nogmaals geprobeerd en nu drink ik mijn koffie al jaren zonder suiker.

Een andere gezondheidsvraag die je vaak hoort: droogt koffie uit? Dit is een veelgehoorde fabel. Uit onderzoek blijkt, dat dit niet zo is. Cafeïne stimuleert de nieren waardoor het kan zijn dat je eerder moet plassen. Maar je gaat door cafeïne niet méér plassen. Je verliest dus in totaal ook niet méér vocht. Koffie en thee leveren net als water dus gewoon vocht aan je lichaam.

hoeveelheid cafeïne in drankjes

Het effect van cafeïne in koffie

Cafeïne is een stof die van nature in koffie zit en in kleinere hoeveelheden in thee. Ook in cola, energiedranken, chocola(-demelk) en in sommige voedingssupplementen (sportgelletjes, energyshots) zit cafeïne.

Cafeïne stimuleert het centrale zenuwstelsel, door stimulatie van adrenaline, en deze stimuleert op zijn beurt weer de afgifte van dopamine. Cafeïne kan in kleine hoeveelheden alertheid en concentratie verhogen. Te veel cafeïne kan negatieve effecten hebben, zoals rusteloosheid, angstgevoelens, slaapproblemen of hoofdpijn. Sommige mensen drinken na 14:00u geen koffie meer en anderen kunnen prima ’s avonds nog koffiedrinken. De effecten van cafeïne verschillen per persoon.

Is cafeïne prestatiebevorderend?

Uit onderzoek blijkt, dat voor getrainde sporters cafeïne sportprestaties kan verbeteren. Het kan bijdragen aan kracht en uithoudingsvermogen, maar voor korte sprintjes kan het juist averechts werken. Voor hardlopen, fietsen en andere duursporten is het effect redelijk goed onderbouwd. Het advies is om bij lang uithoudingsvermogen ongeveer 1 uur van tevoren aan te houden. Voor mensen die cafeïne niet gewend zijn, is het uittesten eerst aan te raden en voor ongetrainde sporters en jongeren is het af te raden.

koffie machine

Koffie eerder gezond dan ongezond

Koffie is dus voor de meeste gezonde volwassenen eerder gezond dan ongezond, zolang je er niet te veel van drinkt.

• ☕ Voordelen: koffie bevat antioxidanten en wordt in onderzoek in verband gebracht met een lager risico op onder andere type 2-diabetes en sommige leverziekten. En het kan prestatie bevorderend werken.
• ⚠️ Nadelen bij veel koffie: nervositeit, hartkloppingen, maagklachten en slechter slapen.
• Vooral het tijdstip is belangrijk: cafeïne kan nog uren in je lichaam blijven. Drink daarom liever geen koffie laat op de dag.
• Voor de meeste volwassenen geldt ongeveer 400 mg cafeïne per dag als bovengrens; dat komt grofweg overeen met 2-4 koppen, afhankelijk van de sterkte.
• Koffie met veel suiker, siropen of slagroom is natuurlijk een ander verhaal.

Kortom: 2–4 koppen zwarte koffie (of met een klein scheutje melk zoals ik het zelf graag drink) per dag passen voor de meeste mensen prima in een gezond voedingspatroon, dus geniet ervan!

koffie drinken geniet meer

Geniet van je koffie!

Paulien Rinsema